 |
XXVII. Februarii. Quarta sessio.
p. 68 à 80 |
 |
 tem die martis, XXVII. mensis februarii, nos episcopus prædictus, accessimus, prout in præcedentibus diebus feceramus, ad præfatam cameram castri Rothomagensis, in qua per antea pro tribunali sederamus ; nobiscumque pariter adstiterunt reverendi patres domini et magistri : Ægidius, Sanctæ Trinitatis Fiscampnensis abbas ; Petrus, prior de Longavilla ; Johannes Beaupere, Jacobus de Turonia, Nicolaus Midi, Petrus Mauricii, Gerardus Fueilleti, Johannes de Nibat, Jacobus Guesdon, Mauricius de Quesneyo, Johannes Fabri, Guillelmus Boucherii, Petrus Houdenc, Johannes de Castellione, Erardus Emengart, Johannes
de Favo, Dionysius de Sabeuvras, Nicolaus Medici et Johannes Carpentarii, in sacra theologia ; — Nicolaus de Gemeticis, Guillelmus Sanctæ Katharinæ, Guillelmus de Cormeliis, abbates ; Johannes Guerini, in canonico ; — Radulphus Rousselli, in utroque jure doctores ; — Guillelmus Haiton, Nicolaus Coppequesne, Guillelmus de Baudribosco, Ricardus de Groucheto, Petrus Minerii,
Thomas de Courcellis, Johannes Magistri et Johannes Le Vautier, in sacra theologia bachalarii ; — abbas de Pratellis ; Guillelmus de Gardinis, doctor in medicina ; Robertus Barberii, Dionysius Gastinelli, Johannes Dulcis, Nicolaus de Vendères, Johannes Pinchon, Johannes Basseti, Aubertus Morelli, Johannes de Quemino, Johannes de Fonte, Johannes Columbelli, Johannes Brulloti, Radulphus Auguy, in canonico ; — Johannes Ad-Ensem, Gauffridus de Croteyo, Ægidius
de Campis, Nicolaus Caval (1) Petrus Carrel, Nicolaus Maulini, in civili jure licentiati ; — Nicolaus Loiselleur et Robertus Morelli, canonici ecclesiæ Rothomagensis.
In quorum præsentia, primo requisivimus sæpedictam Johannam ut præstaret juramentum de dicendo veritatem in his quæ tangerent processum. Ad quod
respondit quod libenter juraret dicere veritatem de his quæ tangunt processum, et non de omnibus quæ sciret.
Iterum eam requisivimus quod, de omnibus quæ peterentur ab ea, juraret dicere veritatem. Et respondit ut prius, dicens : « Vos debetis esse contenti, ego
satis juravi. »
Tunc ex ordinatione nostra, magister Johannes Pulchripatris, superius nominatus, incepit eam interrogare. Et primo ab ea petiit qualiter, post diem
sabbati novissime lapsum, se habuerat. Et ipsa respondit : « Vos bene videtis qualiter me habui. Ego me habui quantum melius potui. »
Interrogata an jejunaret quolibet die quadragesimæ : respondit quærendo : « An hoc sit de processu vestro ? » Et, cum sibi diceretur quod hoc faciebat ad processum : respondit : « Ita, veraciter. Ego semper jejunavi per hanc quadragesimam. »
Interrogata an, post diem sabbati, audierat vocem quæ venit ad eam : respondit : « Ita veraciter, multotiens audivi. »
Interrogata an die sabbati ipsam audiverat in illa aula, in qua interrogabatur : respondit: « Hoc non est de processu vestro. » Et postea dixit quod ipsam ibi audiverat.
Interrogata quid illa vox dixit sibi in die sabbati : respondit: « Ego non bene intelligebam ipsam vocem, nec intelligebam aliquid quod possem vobis recitare, quousque regressa fui ad cameram meam. »
Interrogata quid vox dixit sibi in camera ejus, quando regressa fuit : respondit : « Ipsa dixit mihi quod vobis responderem audacter. » Et dixit, quod petebat consilium ab illa voce de his quæ petebantur ab ea. Dixit ulterius quod dicet libenter illud de quo revelando habebit licentiam a Domino ; sed de hoc quod tangit revelationes tangentes regem Franciæ, ipsa non dicet sine licentia vocis suæ.
Interrogata an vox prohibuit sibi ne diceret totum : respondit quod hoc non bene intellexit.
Interrogata quid vox ultimate dixit sibi : respondit quod petebat consilium de aliquibus de quibus interrogata fuerat.
Interrogata utrum vox sibi dederat consilium de aliquibus respondit quod de aliquibus punctis habuit consilium, et de aliquibus poterit sibi peti responsio, de quibus non respondebit sine licentia. Et, si absque licentia responderet, forsan non haberet voces in garantizationem, gallice en garant ; sed quando habebit licentiam a Domino, non formidabit dicere, quia bene habebit garantizationem.
Interrogata an erat vox angeli quæ loquebatur ei, vel an erat vox Sancti aut Sanctæ, aut Dei sine medio : respondit quod illa vox erat sanctæ Katharinæ et
sanctæ Margaretæ. Et figuræ earum sunt coronatæ pulchris coronis, multum opulenter et multum pretiose. « Et de hoc », inquit, « habeo licentiam a Domino. Si vero de hoc faciatis dubium, mittatis Pictavis ubi alias ego fui interrogata. » (2)
Interrogata, quomodo scit quod sunt illæ duæ Sanctæ ; an bene cognoscat unam ab altera : respondit quod bene scit quod sunt ipsæ, et bene cognoscit unam ab altera.
Interrogata, quomodo bene cognoscit unam [ab] altera : respondit quod cognoscit eas per salutationem quam ei faciunt. Dixit etiam quod bene sunt septem anni elapsi, quod ipsam acceperunt gubernandam. Dixit etiam quod illas Sanctas per hoc cognoscit quod se nominant ei.
Interrogata si Sanctæ præfatæ sunt vestitæ eodem panno : respondit : « Ego non dicam vobis nunc aliud ; et non habeo licentiam de revelando. Si vos non credatis mihi, vadatis Pictavis. » Dixit etiam quod sunt revelationes quæ vadunt ad regem Franciæ, et non ad ipsos qui eam interrogant.
Item interrogata si illae Sanctæ sunt ejusdem ætatis : respondit quod de hoc dicendo non habebat licentiam.
Interrogata an illæ Sanctæ loquantur simul, vel una post alteram : respondit : « Ego non habeo de hoc dicendo licentiam ; tamen ego semper habui consilium
ab ipsis ambabus. »
Interrogata quæ illarum sibi primo apparuit : respondit : « Ego non cognovi eas ita cito ; et illud bene scivi aliquando, sed oblita sum ; et si habeam licentiam, ego dicam hoc libenter ; et est positum in registro apud Pictavis. » Item dixit quod habuerat confortationem a sancto Michaele.
Interrogata quæ prædictarum sibi apparentium venit primo ad ipsam : respondit quod sanctus Michael primo venit.
Interrogata an sit multum tempus elapsum, post quam primo habuit vocem sancti Michaelis : respondit : « Ego non nomino vobis vocem de sancto Michaele ; sed loquor de magna confortatione. »
Interrogata quæ fuit prima vox veniens ad eam, dum esset ætatis XIII annorum vel circiter : respondit quod fuit sanctus Michael, quem vidit ante oculos
suos ; et non erat solus, sed erat bene associatus angelis de coelo. Dixit etiam quod non venit in Franciam, nisi ex præcepto Dei.
Interrogata an vidit sanctum Michaelem et angelos illos corporaliter et realiter : respondit : « Ego vidi eos oculis meis corporalibus, æque bene sicut ego video vos ; et quando recedebant a me, plorabam, et bene voluissem quod me secura deportassent. »
Interrogata in qua figura erat sanctus Michael : respondit : « Hoc non est vobis adhuc responsum, nec habeo adhuc licentiam de dicendo. »
Interrogata quid illa prima vice sanctus Michael dixit sibi : respondit : « Vos non habebitis adhuc responsum hodie. » Item dixit quod voces dixerunt ei
quod responderet audacter. Item dicit quod bene dixit regi suo totum una vice quod sibi fuerat revelatum, quia ibat ad ipsum. Dicit tamen quod non habet adhuc licentiam de revelando illud quod sanctus Michael dixit sibi. Dicit ultra quod bene vellet quod interrogans haberet copiam illius libri qui est apud Pictavis, dummodo Deus sit de hoc contentus.
Interrogata an voces dixerunt ei quod non dicat revelaliones suas, sine licentia earum : respondit : « Adhuc inde non vobis respondeo ; et de hoc de quo habebo licentiam, ego respondebo libenter. Si autem voces hoc prohibuerint, non bene intellexi. »
Interrogata quale signum tradit quod illam revelationem habeat ex parte Dei, et quod sint sanctæ Katharina et Margareta, quæ cum ea loquuntur : respondit
: « Ego satis vobis dixi quod sunt sanctæ Katharina et Margareta ; et credatis mihi si velitis. »
Interrogata si hoc dicere sit ei prohibitum : respondit : « Nondum bene intellexi an hoc sit mihi prohibitum vel non. »
Interrogata qualiter scit facere distinctionem in respondendo de aliquibus punctis, et de aliis non : respondit quod de aliquibus punctis petierat licentiam, et de aliquibus habebat. Ulterius dicit quod mallet esse distracta cum equis, quam venisse in Franciam sine licentia Dei.
Interrogata an præceperit sibi assumere vestem virilem : respondit quod de veste parum est, et est de minori ; nec cepit vestem virilem per consilium
hominis mundi ; et non cepit ipsam vestem, neque aliquid fecit, nisi per Dei præceptum et angelorum.
Interrogata an sibi videatur quod præceptum eidem factum, de assumendo vestem virilem, sit licitum : respondit : « Totum quod feci est per præceptum Domini ; et si aliam præciperet assumere, ego assumerem, postquam hoc esset per præceptum Dei. »
Interrogata si hoc fecit per ordinationem Roberti de Baudricuria : respondit quod non.
Interrogata si credit se bene fecisse de assumendo vestem virilem : respondit quod totum id quod fecit per præceptum Domini, credit se bene fecisse, et inde exspectat bonam garantizationem et bonum succursum.
Interrogata si, in hoc casu particulari, capiendo vestem virilem, credit se bene fecisse : respondit quod nihil mundi fecit in his quæ egit, nisi de præcepto Dei.
Interrogata, quando vidit illam vocem quæ venit ad ipsam, utrum ibi erat lumen : respondit quod ibi erat multum de lumine ab omni parte, et quod hoc
bene decet. Dixit etiam interroganti quod non totum veniebat ad ipsum.
Interrogata utrum erat aliquis angelus supra caput regis sui, quando vidit eum prima vice : respondit : « Per Beatam Mariam! si erat, ego nescio ; nec
ipsum vidi. »
Interrogata an ibi erat lumen : respondit : « Ibi erant plusquam trecenti milites, et quinquaginta tædæ seu torchiæ, sine computando lumen spirituale.
Et raro habeo revelationes quin ibi sit lumen. »
Interrogata qualiter rex suus adhibuit fidem dictis ejus : respondit quod ipse habebat bona intersignia, et per clerum.
Interrogata quales revelationes rex suus habuit : respondit : « Vos non habebitis eas adhuc a me de isto anno. » Item dixit quod per tres hebdomadas
fuit interrogata per clerum, apud villam de Chinon et Pictavis ; et habuit rex suus signum de factis suis, priusquam vellet ei credere. Et clerici de parte sua fuerunt hujus opinionis quod videbatur eis, in facto suo, non esse nisi bonum.
Interrogata an ipsa fuerit apud Sanctam Katharinam de Fierbois : respondit quod sic, et ibidem audivit tres missas uno die ; et deinceps ivit ad villam de Chinon. Item dicit quod misit litteras ad regem suum, in quibus continebatur quod ipsa mittebat pro sciendo si ipsa intraret villam ubi erat rex suus præfatus ; et quod bene progressa fuerat per centum et quinquaginta leucas pro veniendo versus ipsum, ad ejus auxilium, quodque sciebat multa bona pro eo. Et
videtur ei quod in eisdem litteris continebatur quod ipsa cognosceret bene præfatum regem suum inter omnes alios. Item dicit quod habebat unum ensem quem cepit apud villam Valliscoloris. Dixit etiam, dum esset Turonis vel in Chaynone, gallice à Chinon, misit quæsitum unum ensem existentem in ecclesia
Sanctæ Katharinæ de Fierbois, retro altare ; et statim post repertus fuit omnino rubiginosus.
Interrogata qualiter sciebat illum ensem ibi esse : respondit quod ille ensis erat in terra rubiginosus, in quo erant quinque cruces ; et scivit ipsum ibi esse per voces, nec unquam viderat hominem qui ivit quæsitum prædictum ensem. Scripsitque viris ecclesiaticis illius loci quatenus placeret eis ut ipsa haberet illum ensem ; et ipsi miserunt eum. Nec erat multum sub terra retro altare, sicut ei videtur ; tamen nescit proprie an erat ante altare vel retro, sed existimat se scripsisse tunc quod prædictus ensis erat retro altare. Dicit etiam quod, statim postquam prædictus ensis repertus est, viri ecclesiastici illius loci confricaverunt eum, et illico cecidit rubigo sine violentia ; et fuit unus mercator armorum de Turonis qui ivit quæsitum ; dederuntque viri ecclesiastici illius loci vaginam ipsi Johannæ, et illi etiam de Turonis simul cum ipsis, feceruntque fieri duas vaginas, unam de vellere rubeo, gallice de velous vermeil ; et aliam de panno aureo. Et ipsa fecit fieri aliam de corio bene forti. Dicit tamen, quando ipsa fuit capta, non habebat illum ensem. Dicit
eliam quod continue portavit sæpedictum ensem, postquam habuit, donec recessit a Sancto Dionysio, post insultum Parisiensem.
Interrogata qualem benedictionem fecit, aut fecit fieri, super ensem prædictum : respondit quod nunquam fecit ibi nec fecit fieri quamcumque benedictionem, nec scivisset aliquid facere. Item dicit quod bene diligebat illum ensem, quia repertus erat in ecclesia beatæ Katharinæ quam bene diligebat.
Interrogata an ipsa fuit apud villam de Coulenges les Vigneuses (3) : respondit quod nescit.
Interrogata utrum posuerit aliquando ensem suum super altare, ita quod posuerit ut esset melius fortunatus : respondit quod non quod ipsa sciat.
Interrogata an unquam fecerit deprecationem ad hoc quod ille ensis esset melius fortunatus : respondit : « Bonum est scire quod voluissem harnesium meum, gallice mon harnois, fuisse bene fortunatum. »
Interrogata an habebat ensem suum, quando capta fuit : respondit quod non, sed habebat quemdam ensem qui fuerat captus supra unum Burgundum.
Interrogata ubi remansit ille ensis et in qua villa : respondit quod obtulit unum ensem in Sancto Dionysio et arma, sed non fuit ille ensis. Item dicit quod
habebat illum ensem in Latigniaco (4), et de Latigniaco portavit ensem illius Burgundi supradicti ad Compendium, quia erat bonus ensis guerræ et bonus ad dandum bonas alapas et bonos ictus, gallice de bonnes buffes et de bons torchons. Sed dicit quod dicere ubi dimisit, non pertinet ad processum, et non
respondebit de hoc pro nunc. Dicit ultra quod fratres ejus habent bona sua, equos, ensem, prout credit, et alia quæ valent plusquam XII millia scutorum.
Interrogata utrum, quando ivit Aurelianis, habebat vexillum, gallice estandart ou baniere, et cujus coloris erat : respondit quod habebat vexillum cujus campus erat seminatus liliis ; et erat ibi mundus figuratus et duo Angeli a lateribus ; eratque coloris albi de tela alba vel boucassino (5), erantque scripta ibi ista nomina JHESUS MARIA, sicut ei videtur ; et erat fimbriatum de serico.
Interrogata an hæc nomina JHESUS MARIA, erant scripta superius, aut inferius, vel a latere : respondit quod a latere, sicut ei videtur.
Interrogata quod prædiligebat vel vexillum suum, vel ensem : respondit quod multo, videlicet quadragesies, prædiligebat vexillum quam ensem.
Interrogata quis fecit sibi facere illam picturam in vexillo : respondit : « Ego vobis satis dixi quod nihil feci nisi de præcepto Dei. » Dicit etiam quod ipsamet portabat vexillum prædictum, quando aggrediebatur adversarios, pro evitando ne interficeret aliquem ; et dicit quod nunquam interfecit hominem.
Interrogata qualem comitivam tradidit sibi rex suus, quando posuit eam in opus : respondit quod tradidit X vel XII millia hominum ; et quod primo ivit Aurelianis ad bastiliam Sancti Lupi, et deinceps ad bastiliam Pontis.
Interrogata apud quam bastiliam fuit quod fecit homines suos retrahi : respondit quod non recordatur. Dicit etiam quod erat bene secura quod levaret
obsidionem Aureliensem, per revelationem sibi factam ; et ita dixerat regi suo antequam illuc veniret.
Interrogata utrum, quando debuit fieri insultus, dixeritne suis gentibus quod ipsa reciperet sagittas, viritones, lapides de machinis sive canonibus, etc. :
respondit quod non ; imo centum fuerunt læsi vel amplius ; sed bene dixit gentibus suis quod non dubitarent et levarent obsidionem. Dicit, etiam quod, in
insultu dato contra bastiliam Pontis, fuit læsa de una sagitta seu viritone in collo ; sed habuit magnam confortationem a sancta Katharina, et fuit sanata infra XV dies ; sed non dimisit propterea equitare et negotiari.
Interrogata an bene præsciebat quod læderetur ; respondit quod hoc bene sciebat, et dixerat suo regi ; sed quod, hoc non obstante, non dimitteret ulterius negotiari. Et fuerat hoc sibi revelatum per voces duarum Sanctarum, videlicet beatæ Katharinæ et beatæ Margaretæ. Dicens ulterius quod ipsa fuit prima quæ posuit scalam in altum, in dicta bastilia de Ponte ; et levando ipsam scalam fuit, ut supra, læsa in collo de dicto viritone.
Interrogata quare non recepit tractatum cum capitaneo de Gergueau (6) : respondit quod domini de parte sua responderunt Anglicis quod ipsi non haberent
terminum XV dierum, quem petebant ; sed quod recederent ipsi et equi eorum in hora præsenti. Dicit etiam quod, quantum ad ipsam, dixit quod ipsi de Gergolio recederent in suis gipponibus vel tunicis (7), vita eorum salva, si vellent ; alioquin caperentur per insultum.
Interrogata an habuit tunc deliberationem cum suo consilio, videlicet cum suis vocibus, pro sciendo an daret dictum terminum illis aut non : respondit quod de hoc non recordatur. Et his peractis demissa fuit protinus interrogatio ulterior ; assignavimusque diem jovis exinde proximo sequentem ad illuc comparendum, pro ulteriori examinatione seu interrogatione facienda.
Source : Edition Jules Renouard et Cie - 1841
Nota : publication sans aucune garantie d'exactitude parfaite avec le texte original.
Notes :
1 Nicolas Caval, licencié en droit civil, bachelier en droit canon, chanoine de la collégiale de Mortaing et de la cathédrale de Rouen. (Rymer, t. X, p. 41)
2 En mars et en avril 1429, lorsqu'elle se présenta à Charles VII.
3 Aujourd'hui Coulange la Vineuse, près d'Auxerre. C'est près d'Auxerre qu'au dire des chroniqueurs, Jeanne d'Arc avait brisé l'épée de Fierbois sur le dos d'une fille perdue. Sans doute l'accusation, vaguement informée sur ce point, cherchait à surprendre la prévenue par une question indifférente en apparence.
4 Lagny sur Marne.
5 En langue vulgaire boucassin, tissu de fil fin et transparent, linon.
6 Jargeau.
7 En français, en leur petite cotte, c'est-à-dire sans autre chose que les vêtements qui se portaient sous l'armure.
|
